Zapalenie oskrzeli – przyczyny, objawy i leczenie

autor: Opieka merytoryczna lek. Marlena Szcześniak

Zapalenie oskrzeli jest zakażeniem układu oddechowego, które najczęściej wywołują wirusy. Do głównych objawów choroby należy kaszel, często połączony z odkrztuszaniem wydzieliny. Jeżeli kaszel utrzymuje się ponad tydzień lub towarzyszy mu gorączka, świszczący oddech, duszności czy bóle w klatce piersiowej przy oddychaniu, należy zgłosić się do lekarza. Dowiedz się więcej.

Spis treści

1. Jakie są przyczyny zapalenia oskrzeli?
2. Ile trwa zapalenie oskrzeli?
3. Jakie są objawy zapalenia oskrzeli?
4. Jak lekarz rozpoznaje zapalenie oskrzeli?
5. Jak wygląda leczenie zapalenia oskrzeli?
6. Jakie mogą być powikłania zapalenia oskrzeli?
7. Na czym polega leczenie domowe zapalenia oskrzeli?
8. Jak zapobiegać zapaleniu oskrzeli?

Jakie są przyczyny zapalenia oskrzeli?

Najczęstszą przyczynę zapalenia oskrzeli stanowią wirusy, przenoszone drogą kropelkową. Choroba jest zwykle wywoływana przez patogeny odpowiedzialne za zachorowania na grypę i przeziębienia. Zaliczamy do nich m.in. wirusy grypy A i B, wirusy paragrypy, adenowirusy, rynowirusy (HRV), wirusy oddechowe (RSV), a także koronawirusy, ale inne niż SARS-CoV-2.

Zdecydowanie rzadziej, bo w niespełna 10%, występuje bakteryjne zapalenie oskrzeli. Wywołują je bakterie Chlamydophila pneumoniae i Mycoplasma pneumoniae, odpowiadające również za zapalenie płuc oraz Bordetella pertussis, bakteria odpowiedzialna za krztusiec. W przypadkach zapalenia oskrzeli wywołanych przez bakterie, choroba może przebiegać bez gorączki.

Zapaleniu oskrzeli sprzyjają inne choroby układu oddechowego, takie jak np. przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, przewlekłe zapalenie migdałków czy astma oskrzelowa.

Do innych czynników zwiększonego ryzyka zalicza się zaburzenia odporności, wiek (choroba najczęściej dotyka dzieci oraz osoby w podeszłym wieku) oraz oddychanie zanieczyszczonym powietrzem.

Ile trwa zapalenie oskrzeli?

Ze względu na czas trwania, specjaliści dzielą zapalenie oskrzeli na:

• ostre zapalenie oskrzeli: utrzymuje się do około 3 tygodni. Zwykle ma podłoże wirusowe. Na ten rodzaj zapalenia oskrzeli zapadają często dzieci, których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni wykształcony. Szacuje się, że ostra forma zapalenia dotyka około 5% dorosłych, a zwiększenie zachorowań występuje w jesienno-zimowym sezonie infekcji dróg oddechowych;
• przewlekłe (chroniczne) zapalenie oskrzeli: trwa powyżej 8 tygodni. Może być spowodowane wpływem środowiska, np. paleniem tytoniu czy pracą zawodową związaną z wdychaniem szkodliwych oparów lub zanieczyszczeń;
• podostre zapalenie oskrzeli: tak nazywane są przypadki pośrednie, w których choroba utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie i ustępuje przed upływem 8 tygodni. Podostre zapalenie oskrzeli jest najczęściej efektem przebytego wcześniej zakażenia lub nadaktywnością oskrzeli.
  

Jakie są objawy zapalenia oskrzeli?

Do najczęstszych objawów zapalenia oskrzeli należą:

• kaszel: jest obronną reakcją organizmu, powodującą oczyszczanie zakażonych dróg oddechowych. W ostrym zapaleniu oskrzeli uporczywy kaszel u dzieci może nawet prowadzić do wymiotów. Nocą powoduje on również kłopoty ze snem. Zwykle towarzyszy mu pojawienie się wilgotnej wydzieliny, a czasem także świsty i furczenia;
• odkrztuszanie wydzieliny: może mieć ona formę śluzową, o przezroczystej lub białawej barwie lub ropną, o zabarwieniu żółtym lub zielonkawym;
• świszczący oddech, uczucie duszności, silny ból w klatce piersiowej przy wdechu;
• gorączka (powyżej 38 st. C), ogólne złe samopoczucie, bóle mięśniowe.

Jak lekarz rozpoznaje zapalenie oskrzeli?

Zapalenie oskrzeli rozpoznawane jest na podstawie badania fizykalnego. Niekiedy lekarz zleca badania dodatkowe, aby wykluczyć inne choroby o podobnych objawach. Aby wykluczyć zapalenie płuc, czasem może być niezbędne wykonanie radiogramu klatki piersiowej.

Ponadto specjalista różnicuje zapalenie oskrzeli z chorobami, takimi jak:

• krztusiec (w odróżnieniu obu schorzeń może pomóc badanie serologiczne);
• COVID-19;
• refluks żołądkowo-przełykowy;
• mukowiscydoza;
• zaostrzenie astmy;
• zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).

Warto wiedzieć, że nawracające obturacyjne zapalenia oskrzeli (często występujące u dzieci) dają bardzo podobne objawy do zaostrzeń astmy oskrzelowej.

Jeżeli dziecko choruje na zapalenie oskrzeli średnio co dwa miesiące w ciągu półrocza, a objawy takie jak kaszel i świszczący oddech utrzymują się również w okresie pomiędzy chorobami, zwłaszcza po wysiłku oraz nocą, możliwym powodem może być astma.

W przypadku dzieci, u których choroba regularnie nawraca, przyjmując formę obustronnego zapalenia oskrzeli, lekarz bierze też pod uwagę występowanie u małego pacjenta innych schorzeń, np. zaburzeń odporności, które mają wpływ na częste zakażania wirusowe.

Jak wygląda leczenie zapalenia oskrzeli?

Gdy podczas zapalenia oskrzeli kaszlowi towarzyszy wydzielina, lekarz może przepisać leki ułatwiające odkrztuszanie. Są one dostępne w formie syropu, kapsułek lub proszku do przygotowania zawiesiny. Ewentualne stosowanie leków przeciwkaszlowych ogranicza się jedynie do przypadków zapalenia oskrzeli z kaszlem suchym, bez wydzieliny.

Poza szczególnymi wskazaniami, np. po potwierdzenia krztuśca, w ostrym zapaleniu oskrzeli nie jest zalecane stosowanie antybiotykoterapii.

Jeżeli stan zapalny doprowadził u chorego do obturacji, czyli zwężenia oskrzeli, może być niezbędne zastosowanie leków rozkurczających oskrzela. Obturacja oskrzeli objawia się najczęściej dusznością oraz świszczącym oddechem.

Jakie mogą być powikłania zapalenia oskrzeli?

W przypadku osób z dobrym stanem zdrowia, zapalenie oskrzeli nie pozostawia zwykle po sobie poważnych powikłań. Mogą one natomiast pojawiać się u pacjentów cierpiących na inne choroby układu oddechowego. Na skutek przebytego zapalenia oskrzeli może dojść do zaostrzenia choroby podstawowej. Rośnie także ryzyko infekcji bakteryjnych u  osób starszych (powyżej 65. roku życia), palących papierosy, a także cierpiących na obniżoną odporność organizmu, po zapaleniu oskrzeli może występować pogorszenie ogólnej wydolności oddechowej, zapalenie płuc, odma opłucnowa lub zatorowość płucna.

Innym powikłaniem jest kaszel, który utrzymuje się nawet kilka tygodni po ustąpieniu choroby, po czym stopniowo zanika i całkowicie mija.

Na czym polega leczenie domowe zapalenia oskrzeli?

Chory z zapaleniem oskrzeli powinien dochodzić do zdrowia w domu. Aby zadbać o zainfekowane drogi oddechowe, należy często wietrzyć pomieszczenie, jak również zadbać o właściwą wilgotność i temperaturę powietrza (około 20 st. C). Zimą w ogrzewanych pokojach można stosować domowe oczyszczacze i nawilżacze. Ważne jest również unikanie wszelkich czynników drażniących drogi oddechowe – dymu papierosowego czy zimnego lub zanieczyszczonego powietrza.

W razie wystąpienia gorączki należy pić dużo płynów i przyjmować leki przeciwgorączkowe. Przed zaśnięciem chory może wspomagać się miodem, który pomaga łagodzić ataki kaszlu nocą.

Jak zapobiegać zapaleniu oskrzeli?

Ze względu na wirusowy charakter zapalenia oskrzeli, w przeciwdziałaniu tej chorobie wskazane jest trzymanie się zasad zdrowego stylu życia. Powinniśmy rzucić palenie oraz unikać narażenia na dym tytoniowy i zanieczyszczenia powietrza. Warto też stosować zdrową, właściwie zbilansowaną dietę, a także dbać o umiarkowany wysiłek fizyczny i regularną aktywność na świeżym powietrzu (np. w formie codziennych, półgodzinnych spacerów).

W okresie zwiększonego ryzyka infekcji wskazane jest nieprzegrzewanie się oraz – jeśli to możliwe – unikanie dużych skupisk ludzkich. Do zapobiegania zachorowaniu na zapalenie oskrzeli przyczyniają się również szczepienia ochronne, m.in. przeciw grypie, przeciw krztuścowi i rynowirusom. Szczególnie w grupie wysokiego ryzyka powikłań.