Syndrom widzenia komputerowego – objawy i leczenie

Syndrom widzenia komputerowego – objawy i leczenie

Syndrom widzenia komputerowego (ang. computer vision syndrome – CVS) to grupa problemów wynikających z długotrwałego korzystania z komputera czy innych urządzeń elektronicznych. Schorzenie występuje powszechnie i dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci. Do głównych objawów CVS zalicza się przemęczenie oczu, niewyraźne widzenie oraz bóle głowy i szyi. Leczenie i profilaktyka zespołu widzenia komputerowego polega na zmianie nawyków i łagodzeniu dolegliwości. Ważne są również regularne kontrole okulistyczne. Sprawdź, jak sobie radzić z pogorszeniem wzroku od komputera.

Co to jest syndrom widzenia komputerowego?

Syndrom widzenia komputerowego, zwany też cyfrowym zmęczeniem oczu (ang. digital eye strain – DES), to szereg objawów związanych z długotrwałym korzystaniem z komputera, tabletu, smartfonu czy czytnika e-booków. Symptomy CVS dotyczą zwłaszcza oczu, wzroku i układu mięśniowo-szkieletowego. Wśród najczęstszych dolegliwości wymienia się zmęczenie oczu przed komputerem, suchość oczu, niewyraźne widzenie oraz ból głowy, szyi czy pleców.

Zespół widzenia komputerowego jest bardzo częstym, narastającym problemem zdrowotnym. Specjaliści szacują, że na takie dolegliwości skarży się 69% światowej populacji. CVS dotyczy aż 90% użytkowników komputerów, którzy spędzają przed ekranem ponad 3 godziny dziennie.

Schorzenie może znacząco wpływać na jakość życia, prowadzić do pogorszenia wzroku, zaburzeń snu i obniżenia produktywności w pracy czy nauce.

Ile trwa syndrom widzenia komputerowego?

Objawy zespołu widzenia komputerowego mają zazwyczaj charakter przejściowy. Jednak mogą nie ustępować pod koniec dnia pracy przed ekranem. Z powodu przewlekłego korzystania z urządzeń elektronicznych, wiele symptomów nasila się i/lub nawraca.

Kto jest najbardziej narażony na zespół widzenia komputerowego?

Największe ryzyko syndromu widzenia komputerowego występuje u osób korzystających z urządzeń elektronicznych co najmniej 2 godziny dziennie, bez przerwy. CVS pojawia się zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Ocenia się, że jedną z grup najbardziej narażonych na te dolegliwości są studenci, co wiąże się z dużą liczbą godzin spędzanych przed ekranem i niewłaściwą ergonomią korzystania z urządzeń elektronicznych. 

Ponieważ praca wymagająca długotrwałego używania ekranów cyfrowych jest dziś powszechna, CVS to również schorzenie zawodowe. Najbardziej nasilone objawy występują u osób pracujących przy użyciu wielu monitorów komputerowych lub wielkich ekranów.

Przyczyny syndromu widzenia komputerowego

Do głównych czynników ryzyka zespołu widzenia komputerowego zaliczane są:

• długotrwałe używanie komputera (powyżej 4 godzin dziennie);
• płeć żeńska;
• odblaski i odbicia od otaczającego oświetlenia na ekranie komputera;
• większe wymagania dla wzroku związane z korzystaniem z ekranów elektronicznych w porównaniu z materiałami drukowanymi, np. z powodu rozmiaru tekstu, kąta patrzenia czy odległości od oczu; 
• nieskorygowana lub niedostatecznie skorygowana wada wzroku;
• używanie soczewek kontaktowych;
• niska (poniżej 40%) wilgotność powietrza w pomieszczeniu, w którym długotrwale używamy urządzeń elektronicznych;
• niewłaściwa ergonomia korzystania z komputera;
• połączenie wymienionych przyczyn.

Wpływ niebieskiego światła emitowanego przez ekrany na zmęczenie oczu nadal pozostaje tematem dyskusji naukowych. 

Jakie są objawy syndromu widzenia komputerowego?

Do symptomów zespołu widzenia komputerowego należą:

• zmęczenie oczu;
• suchość, zaczerwienienie, pieczenie, swędzenie oczu;
• uczucie ciała obcego;
• ciężkość powiek;
• nadmierne mruganie;
• nadmierne łzawienie;
• ból oczu;
• niewyraźne widzenie;
• zmieniona percepcja barw; 
• trudności z widzeniem z bliska;
• kolorowe aureole;
• zwolnienie akomodacji; 
• wrażliwość na światło; 
• wrażenie widzenia podwójnego;
• ból głowy.

Osoby korzystające z komputera w celach zawodowych mogą doświadczać pogorszenia wzroku także poza pracą. Zdarza się, że mają one problemy z ostrością widzenia podczas patrzenia w dal lub czytania materiałów drukowanych. Skarżą się również na mylenie i przestawianie słów w czytanym tekście czy tabelach.

Syndrom widzenia komputerowego objawia się także dolegliwościami ze strony układu mięśniowo-szkieletowego – dyskomfortem i bólami szyi, ramion czy pleców, które wynikają z niewłaściwej postawy ciała podczas używania urządzeń elektronicznych. U osób długotrwale używających sprzętu z ekranami cyfrowymi występują też trudności w trzymaniu przedmiotów i pisaniu, a także ból palców, kciuków czy nadgarstków.

Osoby nadmiernie używające urządzeń elektronicznych mogą również skarżyć się na dolegliwości, takie jak np.:

• zaburzenia snu;
• trudności z koncentracją;
• niższa samoocena;
• większy poziom lęku;
• częstsze przeżywanie stresu;
• częstsze doświadczanie symptomów depresyjnych.

Jakie są objawy nadmiernego używania urządzeń elektronicznych u dzieci?

U najmłodszych do objawów nadmiernego korzystania z urządzeń elektronicznych należą:

• zmniejszona koncentracja uwagi;
• złe zachowanie; 
• drażliwość; 
• suchość oczu; 
• podrażnienie oczu;
• zmęczenie oczu;
• ból głowy, szyi czy ramion.  

Jak wygląda diagnostyka zespołu widzenia komputerowego?

Syndrom widzenia komputerowego jest diagnozowany na podstawie szczegółowego badania okulistycznego i wywiadu dotyczącego m.in. częstości występowania i nasilenia objawów związanych z przemęczeniem oczu wywołanym korzystaniem z urządzeń elektronicznych. 

Na czym polega profilaktyka i leczenie syndromu widzenia komputerowego?

Leczenie i profilaktyka CVS obejmuje zmianę otoczenia i nawyków związanych z używaniem urządzeń elektronicznych i łagodzenie objawów. 

Główne zalecenia dla osób intensywnie korzystających z komputera to:

• ogranicz korzystanie z urządzeń elektronicznych: spędzaj przed ekranem cyfrowym mniej niż 4 godziny dziennie;
• rób przerwy: jeśli musisz długotrwale używać komputera, np. w celach zawodowych, pamiętaj o odpoczynku dla oczu. Po każdych 2 godzinach korzystania z urządzenia oczy powinny odpoczywać 15 minut. Popularna jest również zasada 20-20-20. Polega ona na patrzeniu co 20 minut przez 20 sekund na obiekt oddalony o 20 stóp (ok. 6 m). Może to być np. zieleń za oknem;
• odpowiednio ustaw monitor: specjaliści rekomendują, aby ekran komputera znajdował się 15–20 stopni poniżej linii wzroku, w odległości mniej więcej wyprostowanej ręki. Istotne jest też rozmieszczenie materiałów pomocniczych – powinny się one znajdować nad klawiaturą i pod monitorem lub w uchwycie na dokumenty obok monitora, aby przy korzystaniu z nich nie były konieczne częste ruchy głową. Istnieją też zasady pozwalające na optymalne ustawienie kilku monitorów; 
• zadbaj o oświetlenie: podczas pracy przy komputerze najlepiej korzystać ze światła naturalnego. Jest ono korzystne zarówno dla zdrowia oczu, jak i całego organizmu. Pośrednio wpływa też pozytywnie na wydajność w pracy. Należy jednak pamiętać o odpowiednim usytuowaniu monitora względem okien. Specjaliści zalecają, aby monitor był ustawiony bokiem do okna, w odległości minimum 1 m od okna; 

• unikaj odblasków: ogranicz odbicia i odblaski na ekranie komputera. Może w tym pomóc zastosowanie żaluzji lub zasłon w oknach, źródeł światła o niższej mocy w lampce na biurku czy ekranu lub filtra antyrefleksyjnego. Nie zaleca się również jasnego oświetlenia sufitowego. Przeglądy wyników badań wykazują ograniczoną skuteczność soczewek okularowych wieloogniskowych czy blokujących światło niebieskie w łagodzeniu objawów zespołu widzenia komputerowego; 
• ustaw parametry monitora: aby stworzyć optymalne warunki do pracy wzrokowej, pamiętaj o odpowiedniej rozdzielczości obrazu, jasności, kontraście i wielkości czcionki. Obraz powinien być wyraźny i czytelny. Specjaliści zalecają używanie czcionki o prostym kroju, w rozmiarze co najmniej 11–12 punktów. W ustawieniach poszukaj „złotego środka”, bo zbyt ciemny, zbyt jasny oraz kontrastowy obraz może obciążać wzrok;
• utrzymuj odpowiednią postawę ciała: osobom długotrwale korzystającym z komputera zaleca się używanie wygodnego, wyściełanego krzesła, dostosowującego się do ciała. Istotna jest również wysokość mebla. Podczas korzystania z urządzenia stopy powinny płasko spoczywać na podłodze. Ponadto rekomendowane jest, aby w trakcie pisania wyregulowane podłokietniki zapewniały wsparcie dla rąk, a nadgarstki – nie dotykały klawiatury; 
• nawilżaj powietrze: zwrócić uwagę na odpowiednią wilgotność powietrza w miejscu, w którym korzystasz z komputera. Dotyczy to zwłaszcza okresu jesienno-zimowego. W przypadku niskiej wilgotności (poniżej 40%) rozważ zastosowanie nawilżacza powietrza. Istotne jest także nawadnianie organizmu. Pamiętaj też o wietrzeniu pomieszczenia; 
• mrugaj: zbyt rzadkie mruganie oczami, spowodowane zbytnią koncentracją wzroku na ekranie, jest jedną z przyczyn niedostatecznego nawilżenia oczu. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia zespołu suchego oka podczas korzystania z komputera, staraj się często mrugać. Pomaga to w utrzymaniu wilgotności przedniej powierzchni oka;

• ćwicz: podczas pracy przy komputerze rób przerwy na ćwiczenia oczu. Spoglądaj kolejno: w górę, w dół, w lewo i w prawo, w górny lewy róg monitora i w jego górny prawy róg, w dolny lewy róg i w dolny prawy róg, a następnie narysuj oczami koła – raz w jedną, raz w drugą stronę. Do tych ćwiczeń możesz dołączyć mruganie oczami; 
• regularnie odwiedzaj okulistę: nadmierne korzystanie z urządzeń elektronicznych może przyczynić się do pogłębienia niekorygowanej wady wzroku i przyspieszać zmęczenie oczu. Skorygowanie wady to pierwszy krok w walce z objawami zespołu widzenia komputerowego. Dlatego należy regularnie, przynajmniej raz w roku, kontrolować wzrok. Niezależnie od tego, czy doświadczasz pogorszenia wzroku od komputera, czy chcesz mu zapobiec, zapraszamy na konsultacje okulistyczne w naszym centrum.

Trzeba dodać, że nadmierne korzystanie z urządzeń elektronicznych może niekiedy wynikać z uzależnienia i wiązać się z trudnościami natury psychologicznej. Dlatego osoba z zespołem widzenia komputerowego wymaga czasem pomocy specjalisty zajmującego się zdrowiem psychicznym.

Jak złagodzić objawy zespołu widzenia komputerowego?

Dowody naukowe sugerują, że suplementy kwasów tłuszczowych omega-3 mogą łagodzić objawy zespołu suchego oka. Uważa się również, że karotenoidy, takie jak luteina i zeaksantyna, wspomagają zdrowie oczu. Jednak potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić korzyści związane z ich przyjmowaniem w leczeniu syndromu widzenia komputerowego. 

Przeglądy badań naukowych nie wykazały znaczącej poprawy w łagodzeniu objawów zespołu widzenia komputerowego po zastosowaniu ekstraktów z jagód. Nie potwierdzają też skuteczności ekstraktów z zielonej herbaty, probiotyków, tauryny czy suplementów łączonych. Ponadto z przeglądów badań wynika, że pewność co do skuteczności sztucznych łez jest bardzo niska. 

Nowe perspektywy w zapobieganiu i leczeniu CVS

W związku z niewielką skutecznością dotychczas stosowanych metod terapii syndromu widzenia komputerowego, eksperci podkreślają konieczność dalszych badań nad chorobami oczu od komputera. Prace te pozwolą na wdrożenie nowych metod leczenia CVS i aktualizację zaleceń dotyczących zapobiegania zmęczeniu oczu przed komputerem. 

Uważa się, że przyszłość leczenia i profilaktyki zespołu widzenia komputerowego będzie związana np. z wykorzystaniem sztucznej inteligencji oraz innych innowacyjnych technologii i urządzeń. Jako przykład wymieniane są m.in. inteligentne okulary, które będą przypominać o konieczności zrobienia przerwy w pracy czy zmiany postawy ciała podczas korzystania z komputera. Postulowane jest również zacieśnianie kooperacji pomiędzy lekarzami a producentami urządzeń elektronicznych, co umożliwi wprowadzanie przyjaznych dla oczu rozwiązań bezpośrednio w sprzęcie.