Ostry atak jaskry, zwany obecnie ostrym pierwotnym zamknięciem kąta, jest nagłym stanem okulistycznym. Objawia się silnym bólem oka, bólem głowy, niewyraźnym widzeniem, tęczowymi aureolami wokół jasnych świateł oraz nudnościami i wymiotami. W przypadku takich dolegliwości należy pilnie skorzystać z pomocy lekarza okulisty. Nieleczony ostry napad jaskry może spowodować poważne uszkodzenie wzroku, a nawet jego jednostronną utratę. Dowiedz się więcej.
Spis treści
- Czym jest jaskra?
- Jakie są rodzaje jaskry?
- Co to jest ostry atak jaskry (ostre pierwotne zamknięcie kąta)?
- Jak często występuje ostry atak jaskry?
- Przyczyny ostrego ataku jaskry zamkniętego kąta
- Jakie są objawy ostrego ataku jaskry?
- Kiedy udać się do lekarza?
- Z czym można pomylić ostry napad jaskry?
- Jak wygląda diagnostyka ostrego napadu jaskry?
- Na czym polega leczenie ostrego ataku jaskry?
- Czy ostremu atakowi jaskry można zapobiec?
Czym jest jaskra?
Jaskra to grupa chorób, które charakteryzują się postępującym zanikiem nerwu wzrokowego (neuropatią jaskrową). Nieleczona choroba prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia wzroku i może skutkować ślepotą. Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju jaskry jest podwyższone ciśnienie w oku.
Do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego dochodzi z powodu braku równowagi pomiędzy produkcją i odpływem cieczy wodnistej (płynu wytwarzanego w oku, niezbędnego do jego funkcjonowania). W większości typów jaskry zahamowanie odpływu cieczy ma miejsce w kącie przesączania (przestrzeni znajdującej się między tęczówką a rogówką oka).
Jakie są rodzaje jaskry?
Specjaliści wyróżniają jaskrę otwartego kąta (w której utrudnienie odpływu cieczy wynika z zamykania się otworków beleczkowania – „kratki odpływowej” znajdującej się w kącie przesączania) oraz jaskrę zamkniętego kąta (w której zrost lub zetknięcie się tęczówki z rogówką skutkuje zamknięciem dostępu do drożnego beleczkowania). Pierwszy rodzaj jaskry występuje częściej.
Chorobę klasyfikuje się też jako pierwotną lub wtórną. Jaskry pierwotne nie są wynikiem znanych zaburzeń okulistycznych lub ogólnoustrojowych i zwykle dotyczą obu oczu. Natomiast jaskry wtórne często występują jednostronnie i są powiązane z innymi chorobami okulistycznymi lub ogólnoustrojowymi.
Co to jest ostry atak jaskry (ostre pierwotne zamknięcie kąta)?
Ostry atak jaskry jest rodzajem jaskry pierwotnie zamkniętego kąta. Problem wynika z gwałtownego wzrostu ciśnienia w oku, spowodowanego zamknięciem kąta przesączania. Ten stan objawia się m.in. zaczerwienieniem oka, bólem oka i głowy, zaburzeniami widzenia oraz nudnościami. Ostre pierwotne zamknięcie kąta wymaga pilnej interwencji medycznej. Jeśli nie jest skutecznie leczone, w ciągu kilkudziesięciu godzin w chorym oku może dojść do trwałego uszkodzenia widzenia, a nawet do jego utraty.
Ostry atak jaskry – wbrew popularnie używanej nazwie – nie jest tożsamy z rozpoznaniem jaskry, bo zamknięcie kąta przesączania może nastąpić w oku bez neuropatii jaskrowej. W takiej sytuacji szybkie wdrożenie leczenia może uchronić przed rozwojem jaskry.
Jak często występuje ostry atak jaskry?
U osób rasy białej do ostrego ataku jaskry dochodzi stosunkowo rzadko. W Europie notuje się 2 do 4 przypadków na 100 000 osób rocznie. Ten stan na ogół nie występuje u osób mających poniżej 40 lat. Najbardziej narażeni na ostry atak jaskry jesteśmy w 6. i 7. dekadzie życia. Problem częściej dotyczy kobiet.
Przyczyny ostrego ataku jaskry zamkniętego kąta
Ostry atak jaskry może mieć wiele przyczyn. Nie wszystkie z nich zostały zidentyfikowane. Wiadomo, że wystąpieniu ataku jaskry sprzyja krótka gałka oczna (często związana z nadwzrocznością) oraz anatomicznie płytka przednia komora oka i wąski kąt przesączania. Ponadto rolę odgrywają nieprawidłowości w położeniu nasady tęczówki i umiejscowieniu oraz wielkości soczewki. Czynnikiem sprzyjającym atakowi jaskry jest również zablokowanie źrenicy, spowodowane przyleganiem soczewki do tęczówki.
Dodatkowo do ostrego napadu jaskry predysponuje rozszerzenie źrenicy, którego przyczynami mogą być m.in.:
- zastosowanie leków rozszerzających źrenicę (np. leków przeciwdepresyjnych, sympatykomimetyków czy leków przeciwcholinergicznych);
- stany emocjonalne;
- przebywanie w ciemnym pomieszczeniu (np. w kinie lub przy wieczornym oglądaniu telewizji).
Jakie są objawy ostrego ataku jaskry?
Ostry atak jaskry charakteryzuje się nagłym początkiem i objawami, takimi jak:
- intensywny ból oka, promieniujący do czoła, skroni i szczęki;
- ból głowy;
- znaczne zmniejszenie ostrości wzroku;
- tęczowe aureole wokół źródeł światła;
- zaczerwienienie oka;
- łzawienie;
- światłowstręt;
- nieruchoma źrenica;
- gałka oczna twarda jak „kamień”, co lekarz może potwierdzić w badaniu palpacyjnym (dotykiem);
- złe samopoczucie;
- nudności i wymioty.
Kiedy udać się do lekarza?
Ostry atak jaskry nie mija samoistnie. Nieleczony problem może prowadzić do uszkodzenia nerwu wzrokowego, a w jego następstwie – do utraty widzenia w chorym oku. Dlatego osoba z opisanymi powyżej objawami powinna być pilnie hospitalizowana, celem uzyskania pomocy okulistycznej. Do tego czasu należy utrzymywać chorego w pozycji pionowej oraz unikać zasłaniania oka, w którym wystąpił atak.
Z czym można pomylić ostry napad jaskry?
Ponieważ ostry napad jaskry charakteryzuje się wieloma objawami, niekiedy bywa błędnie diagnozowany jako problem neurologiczny. Może to prowadzić do niepotrzebnych konsultacji i badań obrazowych.
Ostry atak jaskry sugerują objawy i czynniki, takie jak:
- wcześniejsze okresowo występujące bóle oka i głowy, powiązane z przejściowym zmniejszeniem ostrości wzroku;
- pojawianie się tęczowych kół wokół źródeł światła;
- przebyty wcześniej ostry atak jaskry;
- rodzinne wstępowanie ostrego ataku jaskry.
Ponadto, jak już wspomniano, wysokie ciśnienie w oku powoduje, że gałka oczna jest twarda jak „kamień”. Nawet lekarze, którzy nie są okulistami, mogą to stwierdzić dzięki palpacyjnemu badaniu gałki ocznej.
Jak wygląda diagnostyka ostrego napadu jaskry?
W celu zdiagnozowania ostrego ataku jaskry, lekarz przeprowadza wywiad medyczny, badanie przedmiotowe i dokumentuje podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. W ostrym ataku jaskry ciśnienie w oku, zbadane przy użyciu tonometru, może wynosić od 50 do 80 mm Hg (za normę uważa się od 10 do 21 mm Hg). Ponadto celem potwierdzenia, że doszło do ostrego zamknięcia kąta przesączania, lekarz wykonuje badanie w lampie szczelinowej i gonioskopię (badanie z soczewką zawierającą lusterka).
Na czym polega leczenie ostrego ataku jaskry?
Ostry atak jaskry wymaga pilnego rozpoczęcia leczenia w szpitalu – w gabinecie, na SOR lub na oddziale.Aby opanować ostry atak jaskry, podaje się leki o działaniu miejscowym i ogólnym (drogą doustną lub dożylną). Służą one obniżeniu ciśnienia w oku, opanowaniu stanu zapalnego oraz otwarciu kąta przesączania. Zastosowanie znajdują też leki objawowe – przeciwbólowe i przeciwwymiotne.
Po 24-48 godzinach od opanowania ostrego ataku jaskry wykonuje się zabieg laserowy – irydotomię. Procedura polega na wycięciu otworka przy podstawie tęczówki, co umożliwia bezpośredni przepływ cieczy wodnistej z tylnej do przedniej komory oka, z ominięciem źrenicy. Irydotomia to małoinwazyjny zabieg, który jest przeprowadzany w warunkach ambulatoryjnych. Pozwala zapobiec kolejnym epizodom zamknięcia kąta przesączania. Procedurę można wykonać w Centrum Medycznym MML.
W rzadkich przypadkach po opanowaniu objawów ostrego ataku jaskry konieczne jest przeprowadzenie operacji chirurgicznej.
Jeśli podwyższone ciśnienie w oku utrzymuje się po zakończeniu ostrego napadu jaskry, stosowana jest strategia leczenia podobna do tej wykorzystywanej w jaskrze otwartego kąta (farmakoterapia, laseroterapia czy chirurgia).
Po przebyciu ostrego zamknięcia kąta przesączania należy również pamiętać o regularnych wizytach u lekarza okulisty.
Czy ostremu atakowi jaskry można zapobiec?
Profilaktyka pierwotna (zapobieganie pierwszemu ostremu atakowi jaskry) nie zawsze jest możliwa. Osoby z anatomicznie wąskim kątem przesączania, który może się zamknąć i doprowadzić do ostrego napadu jaskry i/lub jaskry zamkniętego kąta, powinny unikać sytuacji sprzyjających rozszerzeniu źrenicy (np. przebywania w ciemnym otoczeniu czy stosowania leków rozszerzających źrenicę) oraz takich, które powodują przemieszczenie soczewki i tęczówki do przodu (np. czytania z pochyloną głową, zwłaszcza w pozycji leżącej na brzuchu).
Profilaktyce wtórnej (zapobieganiu kolejnemu zamknięciu kąta przesączania) służy leczenie podejmowane po opanowaniu ostrej fazy napadu jaskry (zazwyczaj jest to zabieg irydotomii).
Ponadto warto wiedzieć, że u osób, które doświadczyły ostrego ataku jaskry, istnieje ryzyko wystąpienia tego stanu w drugim oku. Dlatego już przy pierwszym ataku lekarz może zdecydować o wdrożeniu leczenia obojga oczu.
Dobrym sposobem zapobiegania ostremu atakowi jaskry i innym chorobom oczu są też regularne wizyty u lekarza okulisty. Dzięki nim można wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości. O wizytach okulistycznych powinny pamiętać zwłaszcza osoby w wieku powyżej 40 lat. Zapraszamy na konsultacje do Centrum Medycznego MML!
