Obturacyjny bezdech senny – przyczyny, objawy, leczenie

Obturacyjny bezdech senny (OBS, OBPS) to najczęstsza postać zaburzeń oddychania podczas snu. OBPS charakteryzują powtarzające się zakłócenia drożności dróg oddechowych, które prowadzą do bezdechu lub spłycenia oddechu. Do głównych objawów zaburzenia zaliczamy chrapanie, nocne przerwy w oddychaniu i nadmierną senność w ciągu dnia. Zespół obturacyjnego bezdechu sennego może mieć poważne negatywne skutki dla zdrowia, wydajności w pracy i bezpieczeństwa prowadzenia pojazdów. Dowiedz się więcej.

Spis treści

1. Co to jest obturacyjny bezdech senny?
2. Czy obturacyjny bezdech senny jest częstym problemem?
3. Stopnie ciężkości obturacyjnego bezdechu sennego
4. Przyczyny obturacyjnego bezdechu sennego
5. Skutki zespołu obturacyjnego bezdechu sennego
6. Objawy obturacyjnego bezdechu sennego
7. Jaki lekarz zajmuje się leczeniem obturacyjnego bezdechu śródsennego?
8. Na czym polega diagnostyka obturacyjnego bezdechu sennego?
9. Czym jest badanie DISE?
10. Z czym można pomylić obturacyjny bezdech śródsenny?
11. Leczenie obturacyjnego bezdechu sennego
12. Zabiegi ambulatoryjne i leczenie chirurgiczne obturacyjnego bezdechu sennego

Co to jest obturacyjny bezdech senny?

Obturacyjny bezdech senny to przewlekłe zaburzenie oddychania podczas snu. OBS cechują powtarzające się epizody bezdechu lub spłycenia oddechu, spowodowane całkowitą lub częściową blokadą górnych dróg oddechowych. Skutkuje to niedotlenieniem organizmu i wybudzeniami ze snu. W konsekwencji sen jest fragmentaryczny i słabo regenerujący. 

Nieleczony OBPS może zwiększać senność w ciągu dnia, zmniejszać koncentrację i powodować przewlekłe zmęczenie. Chorzy na obturacyjny bezdech senny są także bardziej narażeni na spowodowanie wypadku drogowego niż osoby bez tego zaburzenia. OBS może też powodować problemy kardiologiczne i większą częstość występowania udarów, zawałów serca, chorób metabolicznych oraz zaburzeń zdrowia psychicznego.

Czy obturacyjny bezdech senny jest częstym problemem?

Obturacyjny bezdech śródsenny to powszechny, ogólnoświatowy problem. Jest drugim pod względem częstości występowania zaburzeniem układu oddechowego. Ustępuje jedynie astmie. Eksperci szacują, że może dotyczyć nawet miliarda osób na świecie. Na to zaburzenie skarżą się przede wszystkim dorośli. Mężczyźni chorują 2-3 razy częściej niż kobiety. 

Stopnie ciężkości obturacyjnego bezdechu sennego

Na podstawie wskaźnika AHI (apnea-hypopnea index), który określa łączną liczbę epizodów bezdechu i spłycenia oddechu przypadających na jedną godzinę snu, wyróżnia się trzy stopnie nasilenia obturacyjnego bezdechu sennego:

• łagodny, gdy AHI wynosi od 5 do 15 epizodów na godzinę;
• umiarkowany, gdy AHI mieści się w przedziale 16–30 epizodów na godzinę;
• ciężki, gdy AHI przekracza 30 epizodów na godzinę.

Przyczyny obturacyjnego bezdechu sennego

Zwężenie i zamknięcie górnych dróg oddechowych podczas snu to złożone zjawisko, na które wpływa wiele przyczyn.  Do głównych czynników ryzyka obturacyjnego bezdechu śródsennego zaliczamy otyłość i wysoki wskaźnik masy ciała (body mass index, BMI).^..Zachorowaniu na OBPS sprzyja też obwód szyi przekraczający 43 centymetry u mężczyzn i 40 centymetrów u kobiet. Ponadto za czynniki ryzyka OBS uważa się płeć męską i wiek powyżej 50 lat.

Obturacyjny bezdech śródsenny może też wynikać z nieprawidłowości anatomicznych, takich jak np.: 

• wiotkie i/lub wydłużone podniebienie miękkie;
• przerost języczka podniebiennego;
• przerost migdałków;
• przerost małżowin nosowych;
• skrzywienie przegrody nosowej. 

Często na rozwój OBS wpływają też nawracające infekcje górnych dróg oddechowych oraz przewlekły alergiczny nieżyt nosa. Ryzyko wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego zwiększa także spożywanie alkoholu (zwłaszcza przed snem) oraz przyjmowanie leków powodujących rozluźnienie mięśni i zwężających drogi oddechowe (np. benzodiazepin czy opiatów). 

Do innych czynników ryzyka należą choroby endokrynologiczne, np. niedoczynność tarczycy, zespół policystycznych jajników i akromegalia. Ponadto istotną rolę w rozwoju OBS mogą odgrywać predyspozycje genetyczne, ciąża, menopauza oraz choroby układowe, np. sarkoidoza.

Skutki zespołu obturacyjnego bezdechu sennego

Nieleczony obturacyjny bezdech śródsenny może prowadzić do wielu poważnych konsekwencji. Wiąże się z problemami, takimi jak np.:

• nadciśnienie tętnicze;
• choroba niedokrwienna serca; 
• niewydolność serca;
• zaburzenia rytmu i przewodzenia;
• zawał mięśnia sercowego;
• udar mózgu;
• nadciśnienie płucne;
• cukrzyca typu 2;
• refluks żołądkowo-przełykowy;
• depresja;
• nagły zgon.

Dodatkowo nadmierna senność w ciągu dnia może powodować zmniejszenie wydajności w pracy i codziennych aktywnościach. Kolejnym istotnym problemem jest wpływ obturacyjnego bezdechu sennego na wypadki na drodze. Szacuje się, że chorzy z nieleczonym OBPS mogą przyczyniać się do kolizji drogowych nawet siedem razy częściej niż osoby bez tego zaburzenia. Warto dodać, że w wielu krajach uzyskanie uprawnień do pracy w charakterze zawodowego kierowcy wymaga udokumentowania leczenia obturacyjnego bezdechu sennego.

Ponadto głośne chrapanie osoby z OBPS może uniemożliwiać nocny odpoczynek jej współmieszkańcom, negatywnie wpływać na ich jakość życia oraz na wzajemne relacje. Część partnerów decyduje się na spanie w innym pomieszczeniu.

Objawy obturacyjnego bezdechu sennego

Objawy obturacyjnego bezdechu śródsennego występują zarówno nocą, jak i za dnia. Jednym z głównych symptomów zaburzenia pojawiających się w ciągu dnia jest nadmierna senność. Występuje ona u 80% chorych. Osoby z OBS skarżą się również na poranne bóle głowy, trudności z koncentracją czy zaburzenia pamięci. Chorzy mogą również doświadczać zaburzeń emocjonalnych, depresji oraz spadku libido. 

Do nocnych symptomów OBPS zaliczamy głośne i nieregularne chrapanie. Występuje ono nawet u 95% osób z obturacyjnym bezdechem śródsennym. Ponadto zaburzenie objawia się przerwami w oddychaniu, wzmożoną potliwością oraz przebudzeniami z uczuciem duszności. Symptomami obturacyjnego bezdechu sennego są też trudności w zasypianiu i utrzymaniu snu oraz budzenie się niewypoczętym. Do objawów OBS należy również kołatanie serca i suchość w jamie ustnej po przebudzeniu. Chorzy mogą także odczuwać potrzebę oddawania moczu w nocy (to tzw. nykturia). 

Ponadto około 70% osób z obturacyjnym bezdechem sennym ma nadwagę lub otyłość, a u około 50% stwierdza się nadciśnienie tętnicze. 

Jaki lekarz zajmuje się leczeniem obturacyjnego bezdechu śródsennego?

Jeśli doświadczasz wymienionych objawów albo obserwujesz je u swojego partnera, zgłoś się do lekarza lub namów do tego współmieszkańca. Odpowiednia diagnostyka, której można poddać się choćby w Centrum Medycznym MML, jest kluczem do skutecznego leczenia OBPS. Mając na uwadze możliwe poważne skutki tego zaburzenia, z konsultacją nie należy zwlekać. Leczenie obturacyjnego bezdechu śródsennego powinno być prowadzone przez laryngologa. Najczęściej konieczna jest też współpraca innych specjalistów. 

Na czym polega diagnostyka obturacyjnego bezdechu sennego?

Diagnostyka OBPS rozpoczyna się od zebrania szczegółowego wywiadu medycznego oraz badania pacjenta. Ten podstawowy etap jest uzupełniany badaniem obrazowym, np. zdjęciem rentgenowskim lub tomografią komputerową 3D (w Centrum Medycznym MML wykonujemy tę ostatnią). Badania obrazowe pozwalają dostrzec ewentualne przeszkody i zwężenia w górnych drogach oddechowych. Czasami wykonuje się również rynomanometrię, która służy ocenie drożności nosa.

W trakcie diagnostyki obturacyjnego bezdechu sennego lekarze wykorzystują też kwestionariusze oceniające jakość snu i stopień senności, takie jak np.:

• skala Epworth (Epworth Sleepiness Scale, ESS);
• STOP-Bang. 

Kluczowym badaniem potwierdzającym obecność zespołu obturacyjnego bezdechu sennego jest całonocna polisomnografia. Uznaje się ją za złoty standard w diagnostyce OBPS. Istnieją też prostsze badania, stosowane zarówno w warunkach klinicznych, jak i w domu, które czasem przeprowadza się zamiast polisomnografii. Dodatkowo wykonywana jest fiberoskopia, umożliwiająca ocenę miejsc zwężenia dróg oddechowych. Ostatni krok w diagnostyce osób z chrapaniem i bezdechem sennym stanowi badanie DISE (drug-induced sleep endoscopy).

Czym jest badanie DISE?

Badanie DISE to endoskopia górnych dróg oddechowych, którą przeprowadza się podczas snu wywołanego farmakologicznie. Polega na wprowadzeniu przez nos fiberoskopu wyposażonego w kamerę, która pozwala zlokalizować miejsce zwężenia w obrębie nosa, nosogardła, gardła czy krtani. Technika DISE umożliwia też rejestrację obrazu z kamery, co stanowi cenny materiał diagnostyczny. 

Przeprowadzenie badania DISE pozwala na dokładną ocenę mechanizmów zapadania się górnych dróg oddechowych oraz obserwację zmian zachodzących podczas snu. Uzyskane dane umożliwiają lepszy dobór stosowanych metod leczenia, dzięki czemu jest ono skuteczniejsze.

Z czym można pomylić obturacyjny bezdech śródsenny?

W ramach diagnostyki OBPS lekarz wyklucza także choroby, które mogą dawać podobne objawy. Należą do nich problemy, takie jak:

• centralny bezdech senny;
• zespół hipowentylacji w otyłości;
• narkolepsja; 
• zespół okresowych ruchów kończyn w czasie snu;
• zespół niespokojnych nóg.
  

Leczenie obturacyjnego bezdechu sennego 

W leczeniu obturacyjnego bezdechu śródsennego dąży się do przywrócenia drożności dróg oddechowych. 

Celem terapii jest:

• zmniejszenie liczby bezdechów;
• poprawa samopoczucia w ciągu dnia;
• ograniczenie ryzyka rozwoju powikłań;
• normalizacja wskaźnika AHI. 

Terapia OBPS jest spersonalizowana. Dobiera się ją do potrzeb konkretnego pacjenta. Wymaga, jak już wspomniano, współpracy różnych specjalistów. Ważną częścią postępowania jest leczenie otyłości.

Do metod stosowanych w terapii obturacyjnego bezdechu sennego należy m.in.:

• zmiana stylu życia: pacjentom zalecane jest przede wszystkim rzucenie palenia i ograniczenie picia alkoholu (zwłaszcza przed snem), unikanie stosowania leków uspokajających, redukcja i utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz przestrzeganie zasad tzw. higieny snu, w tym np. spanie na boku, a nie na wznak; 
• farmakoterapia;
• stosowanie na noc maski CPAP (continuous positive airway pressure): jest ona przymocowana do urządzenia, które w sposób ciągły wtłacza powietrze do dróg oddechowych. Sprawia to, że górne drogi oddechowe są pod ciśnieniem i nie zapadają się;
• stosowanie specjalnego aparatu wewnątrzustnego: do tego typu urządzeń zalicza się aparaty do przesuwania żuchwy, aparaty językowe, aparaty oddziałujące na podniebienie miękkie oraz połączone urządzenia ciśnieniowe. Do najpopularniejszych aparatów należą te poprawiające ułożenie żuchwy;
• stymulacja mięśni górnych dróg oddechowych: wykorzystuje się w niej stymulator wszczepiany pod skórę klatki piersiowej, z elektrodą umieszczoną na nerwie podjęzykowym;
• operacja bariatryczna: jest przeprowadzana w określonych przypadkach u osób otyłych;
• zabiegi ambulatoryjne i operacje: przeprowadza się je w celu usunięcia nieprawidłowości anatomicznych w górnych drogach oddechowych.

Zabiegi ambulatoryjne i leczenie chirurgiczne obturacyjnego bezdechu sennego

Leczenie zabiegowe OBPS, w którym specjalizuje się Centrum Medyczne MML, stosowane jest u chorych ze stwierdzonymi nieprawidłowościami anatomicznymi w obrębie górnych dróg oddechowych.  

Zabiegi ambulatoryjne przeprowadzane są u osób z małym zakresem zmian. Procedury wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Są one bezpieczne i dobrze tolerowane. Ich zaletą jest też mała inwazyjność, krótki czas trwania i szybka rekonwalescencja. Dzięki temu niedługo po zabiegu można wrócić do pracy i codziennych aktywności.

Najczęściej przeprowadzany zabieg dotyczy nadmiernie wydłużonego i/lub wiotkiego podniebienia miękkiego i polega na wykorzystaniu fal radiowych (jest to tzw. koblacja). Procedura bywa stosowana również w obrębie języka czy migdałków. Wiotkie podniebienie miękkie można też usztywnić dzięki wszczepieniu niewielkich implantów. 

Specjaliści z Centrum Medycznego MML wykonują też zabieg autorski, z wykorzystaniem lasera diodowego w technice palisadowej. Technikę tę najczęściej stosuje się do korekcji podniebienia miękkiego, jak również łuków podniebienno-gardłowych i podniebienno-językowych oraz języczka. 

W przypadku większych nieprawidłowości anatomicznych, obturacyjny bezdech senny jest leczony metodami chirurgicznymi. Do najczęściej wykonywanych operacji zaliczamy korektę skrzywionej przegrody (septoplastyka) i korekcję małżowiny nosowej dolnej (konchoplastyka). Operacja może też polegać na usunięciu migdałków lub dotyczyć przerostu czy niewłaściwego położenia języka. Zabiegi przeprowadza się technikami dobranymi do potrzeb konkretnego chorego. W Centrum Medycznym MML stosujemy najnowsze metody, które są skuteczne i pozwalają na szybką rekonwalescencję. Operacje odbywają się w trybie chirurgii jednego dnia. 

W rzadkich przypadkach u pacjentów z OBPS wykonuje się zabieg tracheotomii. Jest on zarezerwowany wyłącznie dla osób z ciężką postacią obturacyjnego bezdechu śródsennego, których życie jest zagrożone, a inne metody leczenia były nieskuteczne.