Objawy alergii na pyłki – co pomaga? 

Alergia na pyłki, zwana też pyłkowicą, to istotny problem zdrowia publicznego. Objawy schorzenia, m.in. katar, swędzenie oczu, kaszel czy wysypka, występują sezonowo, po ekspozycji na uczulające pyłki. Leczenie alergii pyłkowej polega na unikaniu alergenów, stosowaniu leków i/lub na tzw. odczulaniu. Sprawdź, co pomaga w alergiach na trawy, drzewa i chwasty.

Spis treści

1. Co to jest alergia i jakie są jej przyczyny?
2. Czynniki ryzyka alergii
3. Najczęstsze alergie na pyłki
4. Kalendarz pylenia roślin
5. Jakie są objawy alergii na pyłki?
6. Czym są krzyżowe reakcje alergiczne?
7. Diagnostyka alergii na pyłki drzew, traw i chwastów
8. Co pomaga na alergię na pyłki?
9. Jak unikać kontaktu z alergenami?
10. Metody leczenia alergii na pyłki
11. Czy alergii na pyłki da się zapobiec?

Co to jest alergia i jakie są jej przyczyny?

Alergia to niewłaściwa i nadmierna reakcja układu immunologicznego na określone substancje, które zwykle nie są szkodliwe, np. na pyłki roślin. Substancje te (zwane alergenami) wywołują reakcję łańcuchową w układzie odpornościowym. Najpierw wytwarzane są przeciwciała przeciwko alergenowi, które wiążą się z określonymi komórkami. Jeśli komórki te ponownie wejdą w kontakt z alergenem, reagują uwolnieniem substancji chemicznych, takich jak m.in. histamina. Prowadzi to do wystąpienia symptomów alergii.

Objawy uczulenia na pyłki pojawiają się zazwyczaj po raz pierwszy u dzieci w wieku szkolnym. Nieleczona choroba obniża komfort życia – pogarsza jakość snu, utrudnia wykonywanie codziennych czynności i powoduje trudności w nauce czy w pracy. Pyłkowica może też współistnieć z innymi chorobami alergicznymi.

Alergia na pyłki to dziś rosnący problem, do czego przyczyniają się m.in. zmiany klimatyczne. Choroba jest powszechna zwłaszcza u mieszkańców miast. Prawdopodobnie jednak pyłkowica towarzyszy człowiekowi od wieków. Pierwszy szczegółowy raport dotyczący schorzenia, autorstwa Johna Bostocka, pochodzi z 1819 roku. 

Czynniki ryzyka alergii

Do czynników ryzyka wystąpienia alergii zalicza się obciążenie rodzinne. Prawdopodobieństwo pojawienia się objawów choroby mogą też zwiększać czynniki środowiskowe, takie jak np. dym papierosowy czy zanieczyszczenie powietrza. Mają one dwojaki wpływ na rozwój alergii – drażnią i uszkadzają błony śluzowe dróg oddechowych oraz zwiększają alergenność pyłków.

Alergie, w tym te pyłkowe, są obecnie powszechne. Może to częściowo wynikać z wyższych standardów higieny oraz z faktu, że dzieci rzadziej chorują na niektóre infekcje. W rezultacie ich układ odpornościowy często nie jest tak „dobrze wyszkolony”, jak miało to miejsce w przeszłości.

Najczęstsze alergie na pyłki 

Pyłek roślin jest zbiorem ziaren mikrospor (męskich komórek rozrodczych), unoszących się w powietrzu podczas kwitnienia. Nie każdy z nich wywołuje alergię. 

Uczulają tylko te pyłki, które:

• zawierają alergeny;
• są emitowane do środowiska w bardzo dużych ilościach;
• mogą się utrzymywać w powietrzu przez dłuższy czas.

Takimi cechami charakteryzują się pyłki roślin wiatropylnych, a zwłaszcza traw (do których zaliczamy także zboża), niektórych drzew i chwastów. W naszym kraju najczęściej występują alergie na trawy. 

Kalendarz pylenia roślin

W Polsce sezon pylenia alergizujących roślin zaczyna się już w drugiej części stycznia – od leszczyny. W lutym i marcu pyli olcha (olsza) i topola, a w kwietniu – brzoza, która w naszym kraju najczęściej wywołuje alergię na pyłki drzew. Od połowy kwietnia do początku maja pyli także dąb. 

W połowie maja zaczyna się główny okres pylenia traw, który trwa do końca lipca. Ponadto od połowy czerwca pyli bylica – najsilniej uczulający chwast. Dodatkowo od końca sierpnia kwitnie ambrozja.  

Jakie są objawy alergii na pyłki?

Osoby z uczuleniem na pyłki skarżą się zwłaszcza na alergiczny nieżyt nosa, potocznie zwany katarem siennym.

Do jego głównych objawów należą:

• wodnisty katar;
• uczucie zatkanego nosa;
• napady kichania;
• swędzenie nosa i podniebienia; 
• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• zaburzenia węchu lub jego utrata. 

Dzieci z alergią na pyłki często oddychają przez usta oraz pocierają nos w charakterystyczny sposób, który określa się jako salut alergiczny. 

Ponadto alergiczny nieżyt nosa może przyczyniać się do zaburzeń snu, chrapania i porannej suchości w gardle. Przedłużający się „katar sienny” prowadzi też do zmniejszenia drożności ujść zatok przynosowych i trąbek słuchowych, co może powodować bóle głowy oraz wysięk za błoną bębenkową i niedosłuch.

Do typowych objawów uczulenia na pyłki zalicza się także alergiczne zapalenie spojówek. Manifestuje się ono świądem, łzawieniem, przekrwieniem oraz obrzękiem spojówek i powiek. Może też występować zwiększona pigmentacja wokół oczu, nazywana podkrążonymi oczami. 

U chorych z alergią pyłkową występują również objawy ogólne, takie jak np.:

• bóle głowy;
• uczucie zmęczenia;
• utrata łaknienia;
• podwyższona temperatura. 

Niektórzy chorzy, zwłaszcza po ekspozycji na wysokie stężenie pyłków, doświadczają także objawów astmy pyłkowej – duszności, świszczącego oddechu czy napadów suchego kaszlu. 

U części osób w przebiegu alergii na pyłki obserwuje się również zmiany skórne – pokrzywkę, obrzęk Quinckego czy wyprysk alergiczny. Ta ostatnia wysypka najczęściej pojawia się na skórze zgięć stawów, a także na twarzy i szyi. 

Czym są krzyżowe reakcje alergiczne?

U osób z alergią na pyłki mogą też występować objawy ze strony układu pokarmowego. Ich przyczyną są tzw. krzyżowe reakcje alergiczne pomiędzy pyłkami roślin a pokarmami pochodzenia roślinnego. Wynikają one z podobieństwa alergenów obecnych w pyłkach i pokarmach roślinnych. Takie reakcje krzyżowe zazwyczaj objawiają się jako zespół alergii jamy ustnej (oral allergy syndrome – OAS). OAS najczęściej dotyczy osób uczulonych na pyłek brzozy. 

Do symptomów zespołu alergii jamy ustnej zaliczamy pieczenie i swędzenie błony śluzowej jamy ustnej, warg i języka. Dolegliwości te występują po zjedzeniu niektórych surowych owoców i warzyw (u osób z alergią na pyłek brzozy objawy mogą się pojawić po jabłku, marchwi, selerze czy wiśniach). Czasem osoby uczulone na pyłki skarżą się też na poważniejsze objawy alergii pokarmowej – nudności, wymioty, bóle brzucha czy biegunkę. Niekiedy po zjedzeniu niektórych pokarmów występuje „katar sienny”. Objawy te mogą się pojawiać także poza sezonem pylenia.

Diagnostyka alergii na pyłki drzew, traw i chwastów

Rozpoznanie alergii jest oparte na wywiadzie medycznym i charakterystycznych objawach. Następnie przeprowadza się badania, których celem jest potwierdzenie uczulenia. 

Do metod diagnostycznych, które stosujemy w Centrum Medycznym MML, należą:

• testy molekularne: to nowoczesna metoda, która pozwala na identyfikację konkretnych białek alergizujących, co ma znaczenie przy wyborze skutecznego leczenia;
• badania z krwi – panele: polegają na oznaczeniu poziomu przeciwciał IgE specyficznych dla konkretnych alergenów.

Alergię diagnozuje i leczy alergolog. Jednak w niektórych sytuacjach może być wskazane skierowanie pacjenta do innego specjalisty, np. do laryngologa. 

Co pomaga na alergię na pyłki?

Leczenie alergii na pyłki opiera się na trzech filarach. 

Należą do nich: 

• unikanie kontaktu z alergenami;
• łagodzenie objawów;
• immunoterapia swoista, zwana potocznie odczulaniem.

Jak unikać kontaktu z alergenami?

Całkowite uniknięcie kontaktu z uczulającymi pyłkami jest trudne, bo przemieszczają się one z wiatrem na duże odległości. Jednak można podjąć pewne aktywności ograniczające ekspozycję na te alergeny. Do takich działań zaliczamy monitorowanie komunikatów o stężeniach i opadzie pyłków.

W okresie pylenia uczulających roślin specjaliści zalecają:

• ograniczenie aktywności na świeżym powietrzu, zwłaszcza rano oraz w suche, gorące i wietrzne dni;
• wychodzenie na spacer w trakcie lub po deszczu;
• zamykanie okien w ciągu dnia czy podczas jazdy samochodem;
• używanie okularów i masek ochronnych;
• rezygnację z noszenia soczewek;
• mycie twarzy, włosów i zmienianie odzieży po powrocie do domu;
• używanie w mieszkaniu filtrów powietrza typu HEPA.

Metody leczenia alergii na pyłki

W leczeniu objawowym alergii na pyłki, najczęściej wykorzystuje się: 

• leki przeciwhistaminowe;
• kortykosteroidy donosowe; 
• krople do oczu z lekami przeciwhistaminowymi lub stabilizatorami komórek tucznych;
• leki antyleukotrienowe;
• beta-mimetyki wziewne.

Istnieją również alternatywne metody leczenia, takie jak sól fizjologiczna czy preparaty z wodą morską, które stosuje się donosowo. Jednak, choć produkty te mogą łagodzić objawy, zazwyczaj nie są w stanie całkowicie zastąpić leków.

Jedyną metodą leczenia przyczynowego alergii jest immunoterapia swoista. Polega ona na regularnym przyjmowaniu stopniowo zwiększających się dawek alergenu w formie iniekcji, tabletek podjęzykowych lub kropli. Immunoterapia łagodzi objawy alergii, ogranicza zapotrzebowanie na leki i może zapobiegać rozwojowi astmy alergicznej. 

Obecnie nie ma dowodów naukowych na to, że zioła, homeopatia czy akupunktura mogą pomóc w leczeniu alergii. 

Czy alergii na pyłki da się zapobiec?

Zapobieżenie rozwojowi alergii pyłkowej często nie jest możliwe. Jednak niektóre czynniki obniżają ryzyko jej wystąpienia. Udowodniono, że osoby niepalące i dzieci, które dorastają w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, są mniej narażone na rozwój alergii. Ponadto astma alergiczna pojawia się nieco rzadziej u osób, które w ciągu 4–6 pierwszych miesięcy życia były karmione wyłącznie piersią. Nie ma to jednak większego wpływu na rozwój alergicznego nieżytu nosa.

Autor – opieka merytoryczna Elżbieta Idczak-Nowicka