Co to jest ślinotok i jakie są tego przyczyny

Ślina jest jednym z płynów fizjologicznych wytwarzanych w ludzkim organizmie, który pełni wiele istotnych ról. Wytwarzany w jamie ustnej przez gruczoły nazywane śliniankami. Mimo że ślina jest bardzo potrzebna, to jej nadmiar określany jest mianem ślinotoku. Co to za problem, jakie są jego przyczyny oraz w jaki sposób można z nim sobie poradzić?

Spis treści

1. Do czego potrzebna jest ślina i jakie funkcje pełni?
2. Kiedy można mówić o ślinotoku?
3. Jakie są przyczyny ślinotoku?
4. Ślinotok u dzieci – czy jest powodem do obaw?
5. Ślinotok w nocy podczas snu
6. Jak leczyć ślinotok?

Do czego potrzebna jest ślina i jakie funkcje pełni?

Ślinianki, to gruczoły, których zadaniem jest produkcja śliny. Płynu, który pełni wyjątkowo ważną rolę w organizmie człowieka. Bierze udział w wielu procesach, dlatego tak ważne jest, aby ilość wytwarzanej śliny pozostawała na odpowiednim poziomie. Zarówno zbyt mała ilość śliny, jak i jej nadmierna produkcja jest dużym problemem.

Żeby dobrze zrozumieć jaką rolę pełni ślina w organizmie należy przyjrzeć się procesowi jej powstawania i właściwościom. W większości produkowana jest przez pary ślinianek przyusznych, podżuchwowych i podjęzykowych, w niewielkim stopniu przez gruczoły rozmieszczone w jamie ustnej.

W skład śliny wchodzi woda, białko, enzymy: amylaza, lipaza, jony jony wapnia, fluorkowe, fosforanowe. W ślinie człowieka znajdują się liczne przeciwciała, dzięki którym może zneutralizować zagrożenie. Z tego względu jedną z najważniejszych funkcji jest działanie antybakteryjne. Drugą istotną kwestią jest udział śliny w zmiękczaniu pokarmu. Znajdujące się w ślinie substancje odpowiadają też za zlepianie przeżutych pokarmów, co ułatwia ich przełykanie. Ponadto ślina pozwala na:

• nawilżenie śluzówki, co pozwala ochronić ją przed mikrourazami w jamie ustnej, spowodowanymi przez pokarmy o różnej konsystencji;
• płukanie przestrzeni międzyzębowych oraz ich oczyszczanie z resztek pokarmowych;
• remineralizację szkliwa (ze względu na obecne w ślinie wapń, fosforany i fluorki).

Odpowiedni poziom produkcji śliny jest zatem bardzo ważnym elementem, wspierającym wiele ważnych procesów.

Kiedy można mówić o ślinotoku?

U osób zdrowych każdego dnia gruczoły wydzielają ok. 1-2 l śliny, należy jednak zaznaczyć, że jest to wartość uśredniona. W trakcie snu wydzielanej śliny jest zdecydowanie mniejsze niż w czasie czuwania i tzw. stymulacji. Dodatkowo warto mieć świadomość, że ilość wytwarzanej śliny zależy od dodatkowych czynników, takich jak choroby współistniejące czy wiek. Wpływ mają również czynniki zewnętrzne. Z tego względu diagnoza ślinotoku wymaga uwzględnienia indywidualnej sytuacji pacjenta.

Produkcja śliny w organizmie człowieka stymulowana jest przez naturalne mechanizmy. Największy wpływ mają tu odruchy warunkowe (czyli zwiększenie wytwarzania śliny pod wpływem np. zapachu ulubionego jedzenia), bezwarunkowe (zależne od działania receptorów smakowych i dotykowych, znajdujących się w jamie ustnej), budowa anatomiczna układu nerwowego i funkcjonowanie ślinianek, ich ukrwienie, a także niektóre hormony.

Ślinotok nazywany fachowo hipersaliwancją to stan, w którym z różnych, niefizjologicznych powodów dochodzi do nadmiernej produkcji śliny oraz jej niekontrolowany wypływ z jamy ustnej. W efekcie obserwuje się specyficzne dla tego stanu objawy, takie jak: podrażnienie skóry wokół ust czy owrzodzenie śluzówki. Zdarza się, że ślinotok prowadzi również do bólu gardła, któremu towarzyszy chrypka i trudności w mówieniu. Pojawić się mogą również bóle brzucha, powodujące zgagę, a nawet wymioty.

Jakie są przyczyny ślinotoku?

Należy podkreślić, że w niektórych sytuacjach ślinotok może być całkowicie naturalnym zjawiskiem. Zwiększone wydzielanie śliny obserwuje się po aktywacji mechanizmów regulacji. Ponadto ślinotok niebędący problemem zdrowotnym obserwowany jest u kobiet w ciąży, szczególnie w I trymestrze.

O przyczynach ślinotoku można mówić wiele, uwzględniając mechanizm jego powstania, wiek oraz indywidualną sytuację zdrowotną. Wśród najczęstszych przyczyn wyróżnić należy przyjmowanie niektórych leków, w tym NLPZ, suplementację żelaza, potasu lub leki stymulujące wytwarzanie śliny oraz leki przeciwpsychotyczne. Problem ten pojawia się u osób zmagających się z zatruciami. Bardzo często ślinienie towarzyszy chorobom jamy ustnej i gardła. Ponadto nadmierne wydzielanie śliny obserwuje się:

• u osób ze zdiagnozowaną mononukleozą;
• w związku z chorobą lokomocyjną;
• w chorobie Wilsona;
• w niektórych chorobach neurologicznych, jak np. choroba Parkinsona;
• u osób z rozwijającym się ropniem zagardłowym lub okołomigdałkowym;
• w złośliwym zespole neuroplastycznym;
• na skutek oparzeń chemicznych.

Diagnostykę i różnicowanie przyczyn ślinotoku należy pozostawić specjalistom. Zauważalne zmiany najlepiej jak najszybciej skonsultować z lekarzem, który wskaże kierunek postępowanie.

Ślinotok u dzieci – czy jest powodem do obaw?

U dzieci ślinotok może być stanem fizjologicznym. Stan ten jest szczególnie widoczny w przypadku małych dzieci, noworodków oraz maluchów, u których rozpoczął się proces ząbkowania.

Zdarza się jednak, że nadmierne wydzielanie śliny spowodowane jest chorobami jamy ustnej lub dróg oddechowych. W takiej sytuacji niezbędna może być pomoc pediatry lub stomatologa, jeśli problem związany jest z chorobami zębów lub dziąseł.

U dzieci nadmierne ślinienie może być skutkiem alergii pokarmowych lub niewłaściwej diety. Gdy problem pojawia się lub nasila, należy zweryfikować sposób żywienia oraz wprowadzone produkty. W takie sytuacji konieczna może być wizyta u alergologa, aby ustalić od czego u dziecka dochodzi do nadmiernej produkcji śliny.

Ślinotok w nocy podczas snu

Niewielki mokry ślad na poduszce od śliny powstający podczas snu nie powinien stanowić powodu do niepokoju. Zazwyczaj nie będzie też podstawą do zdiagnozowania ślinotoku. W nocy śpiąc na boku lub brzuchu dochodzi do znacznego rozluźnienia mięśni żuchwy i szczęki, stąd na poduszce może pojawić się mokra plamka niewielkich rozmiarów. Gdy jest ona duża, poduszka jest wyraźnie mokra, wówczas można przypuszczać, że pojawiający się w nocy ślinotok wymaga konsultacji z lekarzem. Warto dodać, że nadmierna ilość śliny pojawiająca się w nocy często jest konsekwencją spania z otwartymi ustami. Pozornie wydaje się, że nie jest to dużym problemem, ale nie zawsze jest to zgodne z prawdą. Z otwartymi ustami śpią osoby zmagające się z bezdechem sennym, który bywa jednym z objawów np. problemów z przerośniętymi migdałkami. W takiej sytuacji bezdech jest przesłanką do konsultacji z laryngologiem. Ślinienie w nocy jest symptomem, który pojawia się u osób otyłych oraz zmagających się z problemami neurologicznymi. Jeśli przyczyną jest alergia, można z dużym prawdopodobieństwem przypuszczać, że alergenem są roztocza kurzu domowego, wówczas konieczna może być pomoc alergologa.

Jak leczyć ślinotok?

Terapia ślinotoku wymaga ustalenia przyczyny problemu. Nadmierne ślinienie jest konsekwencją innych problemów, dlatego konieczna może być konsultacja z lekarzem, a często także wykonanie badań dodatkowych, jak np. testów alergicznych.

Jeśli ślinienie jest spowodowane stanem zapalnym jamy ustnej należy zastosować leki przeciwzapalne, mogą to być środki dostępne bez recepty lub zapisane przez lekarza. Bardzo ważna jest też higiena jamy ustnej, poza szczoteczką i pastą dobrze sprawdzą się również płyny do płukania jamy ustnej.

Osoby zmagające się ze ślinotokiem powinny zwrócić szczególną uwagę na dietę. Zaleca się rezygnację z pikantnych i kwaśnych potraw, ponieważ smak ten pobudza gruczoły do produkcji śliny. Warto mieć świadomość, że również po alkoholu może zwiększyć się ilość wytwarzanej śliny. Zmniejszona produkcja śliny objawia się suchością w jamie ustnej, pieczeniem, bólem przy połykaniu. Występuje w cukrzycy, niektórych chorobach autoimmunologicznych, nadciśnieniu, depresji, stanach po radioterapii. Następstwem zmniejszonego wydzielania śliny są infekcję w obrębie jamy ustnej, próchnica, zaburzenia połykania.

Opieka merytoryczna lek. Agnieszka Dmowska – Koroblewska.