Co to jest podwyższone ciśnienie w oku i jakie są tego objawy

Podwyższone ciśnienie w oku to problem, który może prowadzić do jaskry – przyczyny nieodwracalnej utraty wzroku. Nieprawidłowe, podwyższone ciśnienie często nie daje objawów, dlatego tak ważne są wizyty kontrolne u lekarza okulisty, szybka diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia. Sprawdź, czym jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe i jak wygląda jego terapia.

Spis treści

1. Co to jest ciśnienie w oku?
2. Prawidłowe ciśnienie w oku – normy
3. Jakie ciśnienie w oku jest niebezpieczne?
4. Przyczyny podwyższonego ciśnienia w oku
5. Co podnosi ciśnienie w oku?
6. Jakie są objawy podwyższonego ciśnienia w oku?
7. Diagnoza podwyższonego ciśnienia w oku
8. Czym jest tonometria?
9. Metody leczenia jaskry
10. Czy podwyższonemu ciśnieniu w oku można zapobiec?

Co to jest ciśnienie w oku?

Ciśnieniem w oku lub ciśnieniem wewnątrzgałkowym (ang. intraocular pressure – IOP) nazywane jest ciśnienie płynu produkowanego w oku. Ta tzw. ciecz wodnista zapewnia odpowiednie napięcie i uwodnienie rogówki oraz soczewki oka, co przekłada się na optymalne warunki dla procesów widzenia. Ciśnienie wewnątrzgałkowe ma prawidłową wartość, jeśli ciecz wodnista jest wytwarzana z taką samą prędkością, z jaką odpływa z oka do krwioobiegu. Zbyt niskie lub zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe może przyczynić się do uszkodzenia wzroku. 

Prawidłowe ciśnienie w oku – normy

Ciśnienie w oku jest mierzone w milimetrach słupa rtęci (mm Hg). Za prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe u zdrowej osoby uważa się zakres od 10 do 21 mm Hg. 

Podobnie jak większość parametrów biologicznych, ciśnienie wewnątrzgałkowe może się wahać i zmieniać. IOP ma rytm dobowy. Wyższe ciśnienie w oku zwykle występuje rano, a niższe – wieczorem. Za prawidłowy u zdrowych osób uznaje się zakres zmienności IOP w granicach 6 mm Hg. Wahania powyżej 10 mm Hg są uważane za nieprawidłowe. 

Wahania ciśnienia wewnątrzgałkowego mogą być związane z czynnikami, takimi jak m.in.:

• rodzaj tonometru (urządzenia służącego do pomiaru ciśnienia w oku);
• uwarunkowania genetyczne;
• wiek;
• rasa;
• pora roku;
• styl życia;
• aktywność fizyczna;
• pozycja ciała;
• wada wzroku; 
• otyłość;
• niektóre choroby; 
• stosowane leki. 

Jakie ciśnienie w oku jest niebezpieczne?

Za podwyższone ciśnienie w oku uważa się to powyżej 21 mm Hg. Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe bez innych objawów nazywane jest nadciśnieniem ocznym (ang. ocular hypertension – OHT).

Nieprawidłowe, podwyższone ciśnienie w oku to główny czynnik rozwoju jaskry. Choroba charakteryzuje się postępującym zanikiem nerwu wzrokowego, który jest łącznikiem pomiędzy okiem a mózgiem. Nieleczona jaskra może prowadzić do całkowitej i nieodwracalnej utraty wzroku. Obecnie ta choroba jest drugą najczęstszą przyczyną ślepoty na świecie. 

Warto jednak dodać, że nie u wszystkich osób z podwyższonym ciśnieniem w oku musi wystąpić jaskra. W badaniu Ocular Hypertension Treatment Study, które trwało 60 miesięcy, jaskra rozwinęła się u mniej niż 10% nieleczonych osób z nadciśnieniem ocznym oraz u około 5% pacjentów z nadciśnieniem w oku, którzy stosowali leki o działaniu miejscowym. 

Ponadto trzeba wiedzieć, że do wystąpienia jaskry może dojść także przy ciśnieniu wewnątrzgałkowym niższym niż 21 mm Hg.

Niedociśnienie oczne (hipotonia oczna), w której ciśnienie wewnątrzgałkowe wynosi mniej niż 7 mm Hg, jest stosunkowo rzadkim problemem. Może do niego dojść w wyniku urazu, operacji, zapalenia wewnątrzgałkowego czy stosowania leków doustnych i miejscowych. Hipotonia oczna, zwłaszcza jeśli wystąpią powikłania, może spowodować poważną utratę wzroku. 

Przyczyny podwyższonego ciśnienia w oku

Do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego dochodzi, gdy zaburzone są procesy produkcji lub odpływu cieczy wodnistej z oka. Może to wynikać z nadprodukcji płynu albo z jego upośledzonego odpływu przez tzw. kąt przesączania, który jest położony między tęczówką a rogówką oka. 

Co podnosi ciśnienie w oku?

Do czynników związanych z wyższym prawdopodobieństwem wystąpienia podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego należą:

• starszy wiek;
• nadciśnienie tętnicze;
• cukrzyca;
• otyłość;
• obciążenie rodzinne jaskrą. 

Ponadto podniesienie ciśnienia wewnątrzgałkowego może być działaniem niepożądanym niektórych leków. Tego typu preparaty stosowane są zarówno w okulistyce, jak i w innych dziedzinach medycyny.

Jakie są objawy podwyższonego ciśnienia w oku?

Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe przy niewielkich wartościach nie daje objawów. Dlatego tak istotne są regularne kontrole u lekarza okulisty.

W rzadkich przypadkach dochodzi do nagłego zamknięcia kąta przesączania, co wiąże się z gwałtownym wzrostem ciśnienia w oku do bardzo wysokich wartości, np. 40, 50 czy 60 mm Hg. Ten stan nazywany jest ostrym atakiem jaskry zamkniętego kąta. 

W ostrym ataku jaskry zamkniętego kąta występują objawy, takie jak:

• bardzo silny, głęboki ból oka;
• ból głowy;
• zaczerwienienie oka;
• wyraźne pogorszenie ostrości widzenia;
• tęczowe koła wokół źródeł światła;
• złe samopoczucie;
• nudności i wymioty.

W przypadku takich symptomów należy pilnie skorzystać z pomocy okulistycznej, gdyż już po kilkunastu godzinach utrzymywania się wysokiego ciśnienia wewnątrzgałkowego może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia wzroku. 

Diagnoza podwyższonego ciśnienia w oku

W związku z faktem, że podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe na ogół nie daje wyraźnych objawów, nadciśnienie w oku i jaskrę zazwyczaj diagnozuje się podczas rutynowych badań okulistycznych. Aby wykryć nieprawidłowości odpowiednio wcześnie, kluczowe są regularne wizyty u specjalisty. Powinny o nich pamiętać zwłaszcza osoby po 40. roku życia oraz te, które można zaliczyć do innych wymienionych powyżej grup ryzyka.

Czym jest tonometria?

Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego wykonuje się podczas badania zwanego tonometrią. Stanowi ona część rutynowego badania okulistycznego. Tonometria jest bezpieczna i nie wymaga specjalnego przygotowania. 

Przed badaniem należy zdjąć soczewki kontaktowe, a w trakcie – nie można wstrzymywać oddechu i zaciskać powiek. Niektóre rodzaje tonometrii wymagają znieczulenia powierzchni gałki ocznej. W takim przypadku osoba badana powinna poinformować lekarza o ewentualnej alergii na leki znieczulające. 

W przypadku stwierdzenia podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego lekarz okulista może zalecić dodatkowe badania, które pozwolą dokładniej określić stan struktur oka i wykluczyć (lub potwierdzić) jaskrę.

Metody leczenia jaskry

W leczeniu podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego wykorzystuje się kilka metod. Są one stosowane w zależności od stopnia zaawansowania problemu oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Należą do nich:

• leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe: najczęściej stosowane są krople do oczu, zawierające leki obniżające produkcję cieczy wodnistej lub poprawiające jej odpływ. Właściwie dobrane krople mogą skutecznie kontrolować ciśnienie w oku, jednak ważna jest regularność ich stosowania oraz przestrzeganie zaleceń lekarza;
• laseroterapia: w przypadku gdy leczenie farmakologiczne jest niewystarczające, okulista może zalecić laseroterapię. Do zabiegów laserowych należy SLT i irydotomia. Procedury mają na celu ułatwienie cyrkulacji cieczy wodnistej w oku, stabilizację ciśnienia wewnątrzgałkowego i zabezpieczenie pacjenta przed zamknięciem kąta przesączania, które –jak wspomniano wyżej – może prowadzić do upośledzenia widzenia i ślepoty. Zabiegi są bezpieczne i skuteczne. Można je wykonać w Centrum Medycznym MML;
• zabiegi chirurgiczne: w cięższych przypadkach lub gdy inne metody zawiodą, konieczna może być operacja. Najczęściej wykonywanymi zabiegami są trabekulektomia, podczas której tworzy się nową drogę odpływu dla cieczy wodnistej oraz wszczepienie implantów drenujących, pomagających w regulacji ciśnienia. Choć zabiegi te wiążą się z większym ryzykiem powikłań niż laseroterapia, często są jedynym sposobem na uratowanie wzroku pacjenta. W Centrum Medycznym MML wykonujemy małoinwazyjny zabieg HFDS (ang. high-frequency deep sclerotomy). HFDS to bezpieczna i skuteczna procedura, której celem jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, połączona z operacją zaćmy.

Ostry atak jaskry jest stanem nagłym, który wymaga leczenia w szpitalu. Polega ono na podaniu leków celem obniżenia ciśnienia w oku, opanowania stanu zapalnego i otwarcia kąta przesączania. Po opanowaniu ataku jaskry wykonywana jest irydotomia laserowa. W rzadkich przypadkach zastosowanie znajduje leczenie chirurgiczne. 

Czy podwyższonemu ciśnieniu w oku można zapobiec?

Większości czynników ryzyka nadciśnienia w oku nie da się modyfikować. Można jednak, przy pomocy domowych sposobów, zmienić styl życia na bardziej korzystny dla zdrowia oczu.

W tym celu rekomenduje się dbanie o zdrową dietę. Powinna ona obfitować w ciemnozielone warzywa liściaste i ryby bogate w kwasy omega-3. Specjaliści zalecają też aktywność fizyczną i podejmowanie innych kroków, które służą łagodzeniu stresu. Ponadto należy zadbać o prawidłowy poziom cholesterolu, ciśnienia krwi i cukru we krwi. Rekomendowane jest także rzucenie palenia.

Aby dłużej zachować dobry wzrok, zaleca się też noszenie okularów przeciwsłonecznych i ochronnych (np. w trakcie uprawiania sportu). Rekomendowany jest również odpoczynek podczas pracy przy komputerze oraz unikanie infekcji oczu, na co powinny zwrócić uwagę zwłaszcza osoby używające soczewek kontaktowych. Istotna jest także wiedza na temat historii rodzinnej chorób oczu, w tym jaskry. 

Ponadto należy regularnie badać wzrok. Pomaga to we wczesnym wykryciu ewentualnych nieprawidłowości. Zapraszamy na konsultacje okulistyczne do Centrum Medycznego MML!