Szumy uszne to słyszenie dźwięków, które nie pochodzą z otoczenia. Najczęściej wiążą się z niedosłuchem, narażeniem na hałas lub chorobami ucha, ale mogą również towarzyszyć zaburzeniom naczyniowym i działaniom niepożądanym leków. Leczenie zależy od rozpoznania: czasem wystarcza usunięcie woskowiny, a przy przewlekłych dolegliwościach pomocne są aparaty słuchowe, terapia poznawczo-behawioralna i odpowiednio dobrane tło dźwiękowe. Nagły szum z pogorszeniem słuchu wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Najważniejsze informacje w skrócie:
- Szumy uszne są objawem, a nie odrębną chorobą; mogą przypominać pisk, dzwonienie, szelest lub pulsowanie.
- Często współwystępują z niedosłuchem. Podstawą diagnostyki są konsultacja laryngologiczna i badanie słuchu.
- Nagłe pogorszenie słuchu z szumem wymaga pilnej pomocy, najlepiej w ciągu 24 godzin. Utrwalony szum jednostronny i szum zgodny z tętnem wymagają pogłębionej oceny.
- Nie istnieje uniwersalny lek usuwający wszystkie szumy. Terapia może ograniczyć ich uciążliwość, nawet jeśli dźwięk nie znika całkowicie.
- Ochrona przed hałasem, ciche tło akustyczne i dobry sen wspierają terapię.
Czym są szumy uszne (tinnitus) i jak się objawiają?
Tinnitus jest medycznym określeniem szumów usznych. Dźwięk może być odczuwany w jednym uchu, obu uszach albo wewnątrz głowy. Nie zawsze przypomina szum: pacjenci opisują piszczenie w uchu, brzęczenie, buczenie, syczenie, trzaski oraz dzwonienie w uszach. Objaw bywa stały lub okresowy, a jego nasilenie może zmieniać się w ciągu dnia.
Najczęstsze szumy subiektywne słyszy tylko pacjent. Rzadkie szumy obiektywne powstają na przykład w wyniku przepływu krwi lub skurczów mięśni; niekiedy słyszy je także lekarz. Szum pulsujący nie musi jednak być słyszalny dla drugiej osoby. Samo brzmienie dźwięku nie wystarcza do ustalenia rozpoznania.
Szumy uszne – przyczyny najczęstsze i rzadsze
Ważnym czynnikiem jest uszkodzenie narządu słuchu wskutek hałasu lub zmian związanych z wiekiem. Szumy w uszach mogą pojawić się po koncercie, pracy przy głośnych maszynach lub długim słuchaniu muzyki przez słuchawki. Przemijanie objawu nie oznacza, że hałas był bezpieczny dla słuchu.
Do innych przyczyn należą korek woskowinowy, zapalenie lub płyn w uchu środkowym i zaburzenia trąbki słuchowej. Otoskleroza, czyli choroba przebiegająca z nieprawidłową przebudową kości w obrębie ucha, również może powodować niedosłuch i szumy.
Rzadziej objawy towarzyszą chorobie Ménière’a, w której mogą występować napady zawrotów głowy, zmienny niedosłuch i uczucie pełności ucha. Znaczenie mogą mieć także urazy głowy i szyi, zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego oraz niektóre choroby ogólne, na przykład niedokrwistość czy choroby tarczycy. Szumy uszne mają różne przyczyny, wymagające diagnostyki. Współistnienie innej choroby nie dowodzi jednak automatycznie, że odpowiada ona za słyszany dźwięk.
Czy leki i stres mogą nasilać szumy w uszach?
Niektóre preparaty mogą wywoływać lub nasilać szumy, zwłaszcza przy większych dawkach. Należą do nich salicylany, wybrane niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotyki aminoglikozydowe, diuretyki pętlowe i niektóre leki przeciwnowotworowe. Jeśli piszczenie w uchu pojawiło się po rozpoczęciu terapii lub zwiększeniu dawki, należy powiedzieć o tym lekarzowi. Nie wolno samodzielnie odstawiać przepisanych leków.
Stres, napięcie i niewyspanie mogą zwiększać uciążliwość szumów, a uporczywy dźwięk może z kolei nasilać lęk i utrudniać odpoczynek. Wsparcie psychologiczne pomaga również przy współistniejącej chorobie ucha. Nie oznacza to, że objaw jest wymyślony – celem terapii jest ograniczenie napięcia i poprawa codziennego funkcjonowania.
Jednostronny szum w uchu – kiedy jest sygnałem alarmowym?
Utrzymujący się jednostronny szum w uchu powinien ocenić laryngolog, zwłaszcza gdy występuje różnica słuchu między uszami. Przyczyną może być woskowina lub choroba ucha, ale trzeba niekiedy wykluczyć zmianę w obrębie nerwu przedsionkowo-ślimakowego, na przykład łagodnego nerwiaka osłonkowego. Samo piszczenie w lewym uchu nie wskazuje na konkretną chorobę; znaczenie mają czas wystąpienia i objawy towarzyszące.
Szczególnej uwagi wymaga szum w uchu zsynchronizowany z biciem serca. Może wiązać się ze zmianami przepływu krwi, nieprawidłowościami naczyń lub innymi zmianami anatomicznymi. Wymaga konsultacji i zwykle diagnostyki obrazowej dobranej przez lekarza. Nie należy przypisywać go wyłącznie stresowi bez oceny medycznej.
Nagły szum połączony z pogorszeniem słuchu wymaga pilnej oceny, najlepiej w ciągu 24 godzin. Nagły niedosłuch odbiorczy może początkowo przypominać zwykłe zatkanie ucha, a opóźnienie leczenia zmniejsza szansę poprawy. Jeśli dołączają zaburzenia mowy, niedowład, asymetria twarzy, silne nowe zawroty głowy lub inne nagłe objawy neurologiczne, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna. Pilnej oceny wymagają również szumy po urazie głowy.
Jak przebiega diagnostyka szumów usznych?
Lekarz pyta o początek objawów, narażenie na hałas, stosowane leki, pulsowanie i wpływ dolegliwości na życie. Następnie laryngolog ogląda przewód słuchowy i błonę bębenkową. Warto poinformować go także o bólu, wycieku z ucha, zawrotach głowy lub trudnościach w rozumieniu mowy.
Podstawowym badaniem jest audiometria tonalna, która określa progi słyszenia i pomaga ocenić rodzaj niedosłuchu. Przy podejrzeniu zaburzeń ucha środkowego przydatna jest audiometria impedancyjna, obejmująca tympanometrię – ocenę ruchomości błony bębenkowej i ciśnienia w jamie bębenkowej. W Centrum Medycznym MML dostępne są oba rodzaje badań słuchu. Umów badanie zalecone przez laryngologa, aby ustalić dalsze postępowanie.
Rezonans magnetyczny rozważa się między innymi przy szumach jednostronnych, asymetrii słuchu lub niepokojących objawach neurologicznych. Szum pulsujący może wymagać obrazowania naczyń. Przy obustronnych, niepulsujących szumach bez innych nieprawidłowości obrazowanie zwykle nie jest potrzebne. Morfologię czy oznaczenie TSH zleca się zależnie od wywiadu i podejrzenia konkretnej choroby. Kwestionariusze pomagają ocenić wpływ szumu na jakość życia oraz porównać uciążliwość objawów przed terapią i po niej.
Szumy uszne – leczenie przyczynowe i łagodzenie dolegliwości
Jeśli uda się znaleźć odwracalną przyczynę, jej usunięcie może ograniczyć szum lub doprowadzić do jego ustąpienia. Dotyczy to na przykład bezpiecznego usunięcia woskowiny lub leczenia rozpoznanej choroby ucha. Antybiotyk stosuje się wyłącznie przy odpowiednich wskazaniach do leczenia zakażenia. W nagłym niedosłuchu odbiorczym lekarz może wdrożyć glikokortykosteroidy, ale decyzja wymaga pilnej diagnostyki. Operacje stosuje się tylko w wybranych schorzeniach.
Przy współistniejącym niedosłuchu dobrze dobrany aparat słuchowy poprawia odbiór mowy i dźwięków otoczenia, dzięki czemu szum może stać się mniej zauważalny. Konsultacja laryngologiczna w MML pozwala ocenić objawy i ukierunkować diagnostykę. Omów wyniki ze specjalistą, aby dobrać postępowanie do rozpoznania.
Gdy szumy uszne utrzymują się przewlekle, leczenie skupia się również na zmniejszeniu ich wpływu na codzienność. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga ograniczyć lęk, uporczywe skupianie uwagi na szumie i trudności w funkcjonowaniu. Stosuje się także poradnictwo oraz indywidualnie dobrane postępowanie dźwiękowe. Metoda TRT łączy edukację i pracę nad reakcją na szum z łagodnym tłem akustycznym. Dowody skuteczności terapii dźwiękowej są mniej jednoznaczne niż dowody dotyczące ograniczania cierpienia za pomocą terapii poznawczo-behawioralnej. Plan postępowania powinien uwzględniać potrzeby pacjenta i współistniejący niedosłuch.
Czy istnieje skuteczny lek na szumy uszne?
Nie ma uniwersalnego leku o potwierdzonej skuteczności, który usuwałby przewlekłe subiektywne szumy uszne u wszystkich pacjentów. Preparaty reklamowane jako poprawiające krążenie, miłorząb, cynk czy witaminy nie powinny zastępować diagnostyki. Suplementację dobiera się do rozpoznanych niedoborów. Betahistyny nie zaleca się do leczenia samych szumów usznych; może mieć odrębne wskazania, na przykład w chorobie Ménière’a. Leki stosowane z powodu depresji, lęku lub bezsenności leczą współistniejące problemy, a nie stanowią pewnego sposobu wyeliminowania dźwięku.
Co na szumy uszne można zrobić na co dzień?
Warto ograniczyć przeciążenie słuchu, robić przerwy od słuchawek i stosować ochronniki podczas pracy w hałasie lub na głośnym koncercie. Wieczorem pomocne może być ciche nagranie deszczu, odgłosów natury lub spokojnej muzyki. Dźwięk powinien być komfortowy, a nie tak głośny, by za wszelką cenę zagłuszyć szum. Całkowita cisza może zwiększać jego zauważalność.
Regularne pory snu, ruch i relaksacja wspierają regenerację. Nie istnieje dieta eliminująca ten problem; warto obserwować wpływ kawy na jakość snu, ponieważ bezsenność nasila objawy. Nie należy wkładać patyczków do przewodu słuchowego ani stosować świecowania uszu. Jeśli objawy nawracają, utrudniają odpoczynek lub narastają, pomocni są laryngolog i lekarz specjalista audiologii i foniatrii, a zależnie od rozpoznania także neurolog, stomatolog, fizjoterapeuta oraz psycholog lub psychoterapeuta. Celem jest zarówno rozpoznanie przyczyny, jak i odzyskanie komfortu życia.
FAQ
Tak, szczególnie gdy wynikają z odwracalnej przyczyny. Przy przewlekłych szumach możliwe jest ograniczenie ich uciążliwości, nawet bez całkowitego zaniku dźwięku.
Gdy pojawia się z nagłym pogorszeniem słuchu, po urazie głowy lub z objawami neurologicznymi. Utrwalony szum jednostronny i pulsujący również wymagają oceny specjalisty.
Sam szum nie uszkadza słuchu, ale oba objawy mogą mieć wspólną przyczynę. Dlatego ważne jest wykonanie badania słuchu.
Nie ma preparatu bez recepty o potwierdzonej skuteczności w usuwaniu wszystkich przewlekłych szumów. Wybór leczenia powinien wynikać z rozpoznania.
Do laryngologa lub lekarza specjalisty audiologii i foniatrii. Badanie uszu i ocena słuchu pomagają zaplanować terapię oraz ewentualne konsultacje innych specjalistów.
Bibliografia
- Olszewski J. (red.), Otorynolaryngologia. Podręcznik dla studentów kierunku lekarskiego i lekarsko-dentystycznego, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022.
- Śliwińska-Kowalska M. (red.), Audiologia kliniczna, Mediton, Łódź 2005.
- National Institute for Health and Care Excellence, Tinnitus: assessment and management, wytyczne NG155, Londyn 2020.
