Zapalenie spojówek (conjunctivitis) to stan zapalny błony śluzowej pokrywającej wewnętrzną powierzchnię powieki i przednią część gałki ocznej. Na skutek nadmiernego przekrwienia drobnych naczyń krwionośnych oko przybiera charakterystyczny czerwony kolor, a sama spojówka może ulegać obrzękowi, pojawia się wydzielina (która może być wodnista, ropna, śluzowa, śluzowo-ropna). Pacjenci mogą zgłaszać dyskomfort oka, poczucie ciała obcego, uczucie świądu, pogorszenie ostrości wzroku, a czasem nawet światłowstręt. Czas trwania zapalenia spojówek może różnić się w zależności od przyczyny oraz skuteczności leczenia
Rodzaje zapalenia spojówek
Zapalenia spojówek mogą być sklasyfikowane na kilka różnych sposobów, zazwyczaj ze względu na przyczyny, które je wywołują. Wyróżniamy zapalenia spojówek nieinfekcyjne oraz infekcyjne.
Przyczynami zapaleń o typie nieinfekcyjnym mogą być alergie, czynniki chemiczne (dym, drażniące gazy) i czynniki fizyczne (wiatr, światło, pył), czynniki mechaniczne (np. wrastające rzęsy, nieprawidłowe ustawienie powiek), przewlekły brak snu czy zespół suchego oka.
Wśród zapaleń infekcyjnych w zależności od etiologii wyróżnia się najczęściej: bakteryjne, wirusowe, rzadziej grzybicze.
Wirusowe zapalenie spojówek – przyczyny, objawy, leczenie
Główną przyczyną wirusowego zapalenia spojówek są łatwo przenoszące się między ludźmi adenowirusy. Aby uniknąć zakażenia, zaleca się przestrzegania odpowiedniej higieny, częste mycie rąk oraz używanie osobnych ręczników i przyborów toaletowych, jak również dezynfekcja klamek i przedmiotów wspólnego codziennego użytkowania np. pilotów do telewizora, przyborów do pisania czy poszewek na poduszki. Ma to związek z transmisją drobnoustrojów znajdujących się w wydzielinie z oka.
Objawy
Podczas zapalenia wirusowego spojówek węzły chłonne w okolicy ucha mogą być powiększone, a w spojówce powiekowej mogą pojawić się Grudki. Ilość wydzieliny z oczu jest skąpa, co może odróżniać to zapalenie od bakteryjnego. Pacjenci zazwyczaj nie odczuwają sklejania się powiek po porannym przebudzeniu. Oko staje się zaczerwienione, łzawi i swędzi. Może wystąpić światłowstręt i odruchowe zwężenie szpary powiekowej. Na początku objawy mogą dotyczyć jednego oka, ale zakażenie szybko może przenosić się na drugie oko. W niektórych przypadkach zapaleniu spojówek towarzyszy gorączka oraz infekcja górnych dróg oddechowych.
Leczenie
W większości przypadków stosuje się leczenie objawowe, takie jak chłodne okłady, krople nawilżające oraz miejscowe leki przeciwwirusowe. Jeśli pojawił się błony rzekome, lekarz może je usunąć mechanicznie za pomocą pensety. W przypadku powstania zmian na rogówce stosuje się krople zawierające sterydy takie jak deksametazon lub fluorometolon. Zapalenie wirusowe z reguły wymaga dłuższej terapii niż bakteryjne i często ulega nadkażeniu, przez co, w dalszym etapie leczenia trzeba stosować krople z antybiotykiem.
Alergiczne zapalenie spojówek – przyczyny objawy leczenie
Alergiczne zapalenie spojówek jest wynikiem reakcji alergicznej na alergeny występujące
w powietrzu, takie jak pyłki traw, drzew, roztocza oraz zarodniki pleśni. Może występować sezonowo lub przez cały rok.
Objawy
- Jest to zazwyczaj ostre zapalenie spojówek, a do typowych symptomów należą:
- Intensywne swędzenie i pieczenie oczu
- Zaczerwienienie, przekrwienie i światłowstręt
- nadmierne łzawienie
- poczucie obecności ciała obcego w oku
- niewielka ilość śluzowej wydzieliny
Symptomy te mogą czasem przypominać objawy zespołu suchego oka. Osoby korzystające
z soczewek kontaktowych powinny używać specjalnych produktów przeznaczonych dla alergików w tym kropli do oczu, które nie zawierają drażniących konserwantów takich jak chlorek benzalkonium.
Leczenie
W terapii farmakologicznej stosuje się krople do oczu zawierające substancje o działaniu przeciwhistaminowych oraz obkurczające naczynia krwionośne, a także doustne leki przeciwhistaminowe. Przy silnym odczynie alergicznym można włączyć krople ze sterydami (przy zachowaniu kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego). Dodatkową terapię można uzupełnić, stosując chłodne okłady oraz krople nawilżające bez konserwantów. Nie zaleca się stosowania okładów z herbaty lub rumianku, których skuteczność jest uznawana za kontrowersyjną, ponieważ łatwo w ten sposób wprowadzić nowe drobnoustroje na powierzchnię oka, a dodatkowo rumianek może nasilać odczyn alergiczny u predysponowanych osób.
Bakteryjne zapalenie spojówek – przyczyny, objawy, leczenie
Zakażenie bakteryjne spojówek stanowi jedynie 5% wszystkich przypadków zapaleń tego obszaru oka. Wśród najczęstszych czynników etiologicznych wymienia się bakterie, takie jak Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Streptococcus pyogenes oraz Staphylococcus epidermidis. Ze względu na różnorodność objawów klinicznych, bakteryjne zapalenie spojówek może mieć różny początek:
- ostry lub gwałtowny – objawy pojawiają się w ciągu godziny lub dni.
- powolny – objawy mogą utrzymywać się przez dni lub nawet tygodnie
Objawy
Objawy bakteryjnego stanu zapalnego oka obejmują najczęściej dyskomfort, zaczerwienienie, łzawienie oczu, obfitą ilość wydzieliny w worku spojówkowym oraz szczypanie powiek. Po przebudzeniu może wystąpić uczucie sklejania się powiek. W trakcie badania okulistycznego lekarz może zauważyć ropną wydzielinę, obrzęk spojówek oraz powierzchniowe zadrażnienie nie spojówek. Może także wystąpić obrzęk powiek.
W przypadku zapalenia chlamydiowego (tzw. wtrętowego zapalenia spojówek), na początku występuje silny obrzęk spojówki tarczkowej i załamków, co może dawać wrażenie opadnięte powieki. Obserwuje się również odczyn grudkowy, głównie na spojówce tarczki dolnej oraz powiększenie przyusznych węzłów chłonnych. Obecna jest śluzowo-ropna wydzielina. Przebieg tego rodzaju zapalenia jest przewlekły i często nawracający. Do zakażenia chlamydiowego dochodzi zazwyczaj drogą płciową lub przez kontakt z zakażoną wodą
w basenach.
Leczenie
U większości pacjentów w leczeniu bakteryjnych zapaleń spojówek zaleca się stosowanie miejscowych antybiotyków lub chemioterapeutyków w postaci kropli lub maści. Lekami pierwszego rzutu stosowanymi w codziennej praktyce ze względu na szerokie spektrum działania, a przez to wysoką skuteczność są fluorochinolony (ofloksacyna, lewofloksacyna moksyfloksacyna). Inne grupy leków miejscowych powszechnie wykorzystywane w leczeniu to: aminoglikozydy (tobramycyna, gentamycyna) oraz makrolidy (azytromycyna, erytromycyna). W przypadku zapalenia chlamydiowego powinny zostać włączone również leki ogólnoustrojowe np. tetracykliny lub erytromycyna, (obecnie najczęściej azytromycyna)-leki te powinny być stosowane zarówno przez pacjenta jak również partnera seksualnego.
Ile trwa i czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe?
Czas trwania zapalenia spojówek może się różnić w zależności od przyczyny oraz skuteczności leczenia. W przypadku wirusowego lub alergicznego zapalenia spojówek objawy mogą ustępować w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Bakteryjne zapalenie spojówek może być skutecznie leczone antybiotykami, co może przyspieszyć proces gojenia, często nawet o kilka dni. Należy zaznaczyć, że czas stosowania antybiotyków miejscowych musi wynosić 5-7 dni, nawet jeśli pacjent odczuwa poprawę wcześniej. Ma to zapobiegać powstawaniu lekoopornych szczepów bakterii.
Co do zaraźliwości, zapalenie spojówek może być zakaźne w przypadku zapalenia wirusowego lub bakteryjnego. Wirusy i bakterie odpowiedzialne za te zapalenia mogą być łatwo przenoszone przez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą lub przedmiotami, które miały kontakt z wydzieliną z oczu. Należy pamiętać, że zapalenie spojówek o etiologii chlamydiowej jest chorobą przenoszoną drogą płciową.
Podsumowując, zapalenie spojówek jest jedną z najczęstszych chorób spotykanych
w gabinecie okulistycznym. W większości przypadków ma charakter samoograniczający się. Tzw. domowe metody leczenia jak stosowanie okładów z herbaty lub rumianku obecnie nie są zalecane. Lepszym sposobem na ulgę w dolegliwościach jest wypłukiwanie nadmiaru wydzieliny z oka roztworem soli fizjologicznej oraz stosowanie kropli nawilżających bez konserwantów zanim pacjent otrzyma od okuisty dedykowany lek dostępny na receptę. Ważna jest higiena rąk i otoczenia, aby nie zarazić domowników.
Zespół Centrum Medycznego MML
Autor- opieka merytoryczna nad tekstem Mateusz Jacuński
